Lasige Bijbelverhalen

“Stel, u hoort over een machthebber ergens in de wereld, die roept: ‘Wie zijn moeder naakt ziet, zal worden uitgeroeid!’ en ‘Wie God bespot, zal onthoofd worden!’ Waaraan denkt u dan? Aan de Taliban? Aan IS?” De heer Piet Schelling, emeritus-predikant en publicist keek belangstellend rond en bekende toen dat dit citaten uit de Bijbel zijn. “We herkennen deze manier van redeneren, maar geloven daar zelf niet in. Maar wat kunnen wij in deze tijd, als mensen van nu met deze teksten in de Bijbel?”
Piet Schelling kwam op uitnodiging van de commissie Vorming en Toerusting naar Hurdegaryp voor een lezing over “onmogelijke” verhalen in de Bijbel. Bizarre en soms zelfs walgelijke verhalen, die tot stand zijn gekomen in een tijd waarin ons democratisch stelsel en ons rechtssysteem nog niet bestonden en ook de medische zorg totaal anders was dan nu, zo’n 2000 jaar later. Hoe kunnen we deze oude, vreemde Bijbelverhalen dan lezen? Wat kunnen we ervan leren?
“Ik denk dat er drie manieren zijn waarop we met deze verhalen om kunnen gaan. We kunnen ze letterlijk nemen. Maar veel mensen kunnen daar in deze tijd niet goed mee uit de voeten. We kunnen ze negeren. Ik hoorde een vrouw zeggen dat ze alle verhalen die gingen over het mishandelen van kinderen uit de Bijbel had gescheurd. Maar doe je zo met alle verhalen die je niet liggen, dan hou je alleen over wat er in jouw straatje past. Bovendien: het verhaal is niet voor niets in de Bijbel opgenomen. Tot slot kunnen we zoeken naar een achterliggende waarde, die ook betekenisvol en toepasbaar is voor ons in deze tijd.”
Piet Schelling ging op zoek naar de achterliggende waarden van de verhalen en nam hiervoor drie geloofsbeslissingen:
-    hij was zich ervan bewust dat de Bijbel door mensen is geschreven, ook al heeft Gods inspiratie hierbij een rol gespeeld;
-    hij aanvaardde dat iets waar kan zijn, zonder dat iets echt gebeurd hoeft te zijn;
-    hij maakte onderscheid tussen normen en waarden in de Bijbel.
Hij illustreerde dit met een aantal voorbeelden, waarvan hieronder een selectie:
Hand afhakken
In Deuteronomium 25: 11-12 staat, dat wanneer twee mannen met elkaar vechten en de vrouw van één van hen zich in het gevecht mengt, waarbij haar hand het geslachtsdeel raakt van de opponent, haar hand moet worden afgehakt. Zo’n straf is tegenwoordig niet meer de norm en niet meer toepasbaar binnen ons rechtssysteem. Maar wat voor waarde zou er achter deze tekst zitten? Piet Schelling legde uit, dat het aanraken van een geslachtsdeel tijdens een gevecht verwijst naar het risico iemand onvruchtbaar te maken. Dat betekende in die tijd dat hem zijn toekomst  (want nageslacht) werd ontnomen. De les die hieruit gehaald kan worden – ook voor ons vandaag de dag – is, dat mensen elkaars toekomst niet mogen afpakken.
Slaan met de roede
In Spreuken staat zeven maal, dat als een zoon zich niet gedraagt zoals het behoort, hij met een roede geslagen zal worden. Onze wet zegt dat dat niet mag. De waarde achter deze tekst is, dat ouders bezorgd zijn over de mogelijkheid dat kinderen ontsporen. Tweeduizend jaar geleden én nu. “Hoe kunnen we hen bewaren en ervoor zorgen dat hun toekomst geen krassen oploopt?”
Een vrolijke onthoofding
Ten tijde van het boek Judith werd Israël onderdrukt door een wrede dictator met twee passies: drank en vrouwen. Zijn oog viel op de jonge weduwe Judith. Om haar te krijgen richtte hij een feest aan. Judith kleedde zich mooi en nadat dictator Holofernes flink gedronken had, stuurde hij iedereen weg en nam hij Judith mee naar zijn tent. Daar viel hij in slaap. Judith aarzelde geen moment en hakte het hoofd van de dictator af. Het hoofd werd buiten de stad in een zak opgehangen en iedereen was blij dat de wrede dictator aan zijn einde was gekomen: de mensen juichten. Piet Schelling legde het verhaal als volgt uit: In tijden van onderdrukking vertellen mensen elkaar verhalen om het vol te houden. Om perspectief te zien. Of elkaar te bemoedigen. Holofernes had geen bestaansrecht omdat hij zo te keer was gegaan tegen de mensen. De macht van de dictator was gebroken, nu hij zijn hoofd had verloren. Het verhaal is waar, zonder dat dit echt gebeurd hoeft te zijn.
Maar liefst 80% van de Bijbel heeft een poëtische inslag en dat is veelzeggend, zei Schelling. De cultuur waarin je leeft, is bepalend voor hoe je God beleeft. Hij benadrukte dat we een veelkleurige bron hebben en veelkleurige uitleg. Ook in de gemeente Hurdegaryp leeft een veelkleurig palet aan opvattingen. De heer Schelling benadrukte dat het belangrijk is om het gesprek met elkaar aan te gaan en te kijken waar men uitkomt. “Ik hoor wel van mensen dat ze alle Bijbelverhalen juist letterlijk aanvaarden. Doe dat, als dat je gelukkig maakt en je daarmee overweg kunt. Aan de andere kant kunnen de “vreemde” Bijbelverhalen ook verdieping bieden en extra betekenis, door er op een andere manier naar te kijken.”

Hanny de Boer-Wentink
Commissie Vorming en Toerusting

Wilt u hierover meer lezen? Het boek dat dr. Piet Schelling schreef over dit onderwerp heet Vreemd en Bizar. Lastige Bijbelverhalen. Uitgegeven door Het Boekencentrum in 2015. ISBN 9789023970064